Oorlog en Terpentijn-Stefan Hertmans

Samenvatting

Het verhaal van een kleine held in de Grote Oorlog die ervan droomde kunstenaar te worden.
Vlak voor zijn dood in de jaren tachtig van de vorige eeuw gaf de grootvader van Stefan Hertmans zijn kleinzoon een paar volgeschreven oude cahiers. Jarenlang durfde Hertmans de schriften niet te openen – tot hij het wél deed en onvermoede geheimen vond. Het leven van zijn grootvader bleek getekend door zijn armoedige kinderjaren in het Gent van voor 1900, door gruwelijke ervaringen als frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog en door een jonggestorven grote liefde. In zijn verdere leven zette hij zijn verdriet om in stille schilderkunst. Stefan Hertmans’ jarenlange fascinatie voor zijn grootvaders leven bracht hem uiteindelijk tot het schrijven van deze aangrijpende roman.

Personages:

Urbain Mertier
Het gaat in dit boek eigenlijk alleen om Urbain. Stefan Hertmans heeft bewondering voor zijn opa die ene hoge leeftijd heeft bereikt. Hij heeft een armoedige en zware jeugd gehad en een vader die jong stierf. Zij moeder is eigenlijk tegen haar wil hertrouwd met haar buurman Henri met wie Urbain niet zo goed kan opschieten. Hij gaat naar de militaire school en moet zich door de oorlog heenslaan. Hij is daarin slim en dapper en hij wordt onderscheiden vanwege zijn heldenmoed. Hij weet te overleven en na de oorlog wordt hij verliefd op een jong meisje Maria. Maar opnieuw slaat het noodlot toe. Ze sterft aan de gevolgen van de Spaanse groep. Schuldbewust trouwt hij met haar oudere zus (een variant van het zwager huwelijk) Ze is niet aantrekkelijk en seksueel stelt het niets voor. Toch blijft hij haar trouw. Hij werpt zich helemaal op de schilderkunst en vindt dat je alles zo natuurgetrouw moet nabootsen. Hij houdt niet van moderne schilderkunst. Het boek is eigenlijk een eerbewijs van een kleinzoon aan zijn opa. Hij kent de voorgeschiedenis uit cahiers die zijn opa na de dood van zijn vrouw heeft opgetekend.

 Thematiek

Oorlog: algemeen

Vooral in deel II van de roman worden de verschrikkingen van de loopgravenoorlog in België verteld. De slag om de IJzer, Schiplaken en Ieper geven aan hoe zinloos de oorlog was. Er sterven aan beide kanten veel onschuldige jongens die vaak met drank en drugs de loopgraven worden uitgestuurd. Urbain is een held (hij krijgt ordes voor heldenmoed) in een zinloze oorlog, die hij weet te overleven, maar waarvan hij later toch trauma’s heeft overgehouden.
Motieven Moeizame liefdesrelaties

Op 23-jarige leeftijd ziet Urbain voor het eerst een naakte vrouw uit een poel komen lopen. In de oorlog heeft hij voor het eerst een keer zelfbevrediging. Na de oorlog wordt hij meteen verliefd op Maria, maar zij sterft voordat ze kunnen trouwen. Dan trouwt hij met haar oudere zus Gabrielle. Het is wel een harmonieus huwelijk (geen ruzies ed.) maar van een lichamelijke liefde en plezierige seks is geen sprake. Urbain berust daar de rest van zijn leven in. Hij schildert zijn grote liefde Maria Emelia als een naakte Venus af.

Vader-zoonrelatie

Urbain is ook wel dol op zijn vader. Hij wil het schilderen van hem overnemen. Als hij in de oorlog in Liverpool moet herstellen, ziet hij dat zijn vader daar in een kerk een schildering heeft gemaakt waarin hij zijn zoon en zichzelf heeft opgenomen. Dat maakt veel indruk op Urbain. Hij kan het later slecht vinden met zijn stiefvader Henri.

Moeder-zoonrelatie

Urbain heeft een bijzondere band met zijn moeder. Als zijn vader in Liverpool is, zorgt hij goed voor haar: hij is dan de man in huis (parentificatie). Als de Grote Oorlog uitbreekt, komt ze hem opzoeken en eten brengen. Na de dood van zijn vader hertrouwt Celine, maar Urbain vindt dat niet fijn.

Kunstwereld

Urbain vindt zijn grote hobby in het namaken van beroemde schilderijen. Hij is een kopiist. Daarmee heeft hij de trauma’s van zijn leven kunnen overwinnen.
Beoordeling:
Inktaap Jury rapport:

Een biografie geschreven door een kleinzoon als portret voor zijn grootvader. Dat is waar dit boek op neer komt maar stijgt hier in realiteit boven uit vanwege meerde aspecten.  Een voorbeeld hier van is dat het boek zowel geschreven is in de ik-perspectief van Stefan de schrijver als Urbain de hoofdkarakter met beide verschillende visies. Dit is ook terug te zien in de schrijf taal die in het eerste en derde deel, dat geschreven werd van uit Stefan. Hier werd gebruik gemaakt van hele lange zinnen met moeilijke verbanden dat het lees gemak verminderd. Maar hier tegen over weer een makkelijke schrijftaal in deel twee dat geschreven werd van uit Urbains perspectief. Hiernaast werden foto’s uit eigen archief gebruikt. en werd er extra aandacht gegeven op kunst van dit tijdperk dat zou kunnen aansluiten op jouw interesse. Maar vooral boven alles is het Stefan gelukt om dit waar gebeurd levens verhaal te vertellen als een spannende roman met variatie en detail in omgeving dat flink je interesse aanwakkert maar jammer genoeg ook voor een traag verloop in het verhaal zorgt.
Eindcijfer: 6,8

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>