Van den Vos Reynaerde: Is het verhaal over die slinkse vos na 750 jaar nog steeds zo’n hoogtepunt?

Gerelateerde afbeelding

Van den vos Reynaerde. Je kent het vast wel van literatuurgeschiedenis of je Nederlands docent, maar wat is het nou eigenlijk? Willems’ dierenverhaal uit de dertiende eeuw, waarin hij zijn kritiek op de samenleving geeft. Is het nog steeds de moeite waard om het te lezen?

 

Maar goed, laat me je eerst verwelkomen in de middeleeuwse dierenwereld. Hier is leeuw Nobel de koning, zijn beer Bruun en kat Tibeert zijn vazallen en is vos Reynaerde hun dier die aan het oordeel moet komen. Van alle kanten wordt hij beschuldigd van stelen, bedriegen en moord en het is tijd voor gerechtigheid. “Veroordelen, die schurk!”, “Hang hem aan de galg!” dat is wat de dieren over hem roepen. Echter, de vos is sluw en weet wat hij doet. Zal hij in staat zijn om zichzelf uit de klauwen van de burgers te redden?

 

Laat ik eerst eens even zeggen, ik vind dat dit boek op een aparte manier kritiek geeft op de samenleving. In de positieve zin, want ik lees niet vaak boeken die kritiek leveren op de samenleving zoals Van den vos Reynaerde dat doet. Zo trappen de personages iedere keer weer in de listen van Reynaerde, simpelweg omdat ze zich laten leiden door hun hebzucht. Ook komt dit terug in het feit dat de pastoor een vrouw en een kind heeft, iets dat in die tijd een taboe was als je pastoor was. Op deze manieren weet Willem kritiek op de samenleving te leveren, zonder de samenleving direct te confronteren. Het is eens wat anders en dat mag ik wel.

Reynaerde de vos, man, wat is hij vals. Het dier maakt gebruik van de hebzucht van anderen om te krijgen wat hij wilt, wat je bijvoorbeeld terugziet in de stukken waarin hij de vazallen te slim af probeert te zijn. Echter, dit valt nog wel mee als je het vergelijkt met hoe hij er niet voor terugdeinst om anderen te laten lijden voor zijn eigen profijt. Dit zie je onder andere terug in de scène waarin hij zijn aartsvijanden liet martelen voor zijn eigen “pelgrim kleding”. Vreemd genoeg, heb ik toch sympathie voor hem. Reynaerde is namelijk niet de valsheid zelve: Hij heeft een gezin, waar hij alles voor doet om ze gelukkig te houden. Eigenlijk is die sluwe vos dus een echte antiheld. Ook moet ik toegeven dat ik er ergens toch wel een beetje bewondering voor hem heb, zoals hij zich uit elke situatie weet te werken, hoe lastig die ook is. Om deze redenen heb ik dan ook een beetje een liefde-haat relatie met Reynaerde en daarom is hij dan ook mijn favoriete personage.

Een duidelijk minpunt van het boek is zijn voorspelbaarheid. Dit zie je bijvoorbeeld in de manieren waarop Reynaerde de vazallen van zich af weet te schudden. Steeds weer maakt hij gebruik van hetzelfde en op een gegeven moment kun je zelfs een beetje gaan raden naar wat hij gaat doen. Wat daar niet echt bij helpt, is dat de verteller, die je Reynaerde’s verhaal vertelt, vaak de gebeurtenissen van te voren aankondigt. Zo gebeurt het een keer dat Reynaerde een vals verhaal heeft bedacht om zichzelf ergens uit te praten, maar weet je van te voren al waarom dat verhaal vals is. Vervelend, want je kunt zelf ook wel bedenken wat de vos aan het doen is en een beetje variatie wordt wel gewaardeerd.

Ook is het verhaal langdradig. Soms gebeurt het dat je een bladzijde lang de dialoog van één persoon aan het lezen bent, terwijl er voor de rest helemaal niets gebeurd. Dit wordt vooral duidelijk bij de stukken op het hof, bijvoorbeeld als Grimbeert de das het voor Reynaerde opneemt bij het hof. Bijna vier bladzijdes lees je over wat hij te zeggen heeft, maar daarbij wordt de das geen enkele keer onderbroken. Het maakt het verhaal saaier dan nodig is. Jammer, aangezien een hoger tempo het verhaal een stuk spannender zou kunnen hebben gemaakt.

Tot slot, is dit boek wat voor jou? Als je een boek wilt lezen met een hoge historische waarde, raad ik Van den Vos Reynaerde zeker aan. Het is een leuk middeleeuws dierverhaal, maar de oude schrijfstijl, langdradigheid en voorspelbaarheid zorgen er nou eenmaal voor dat ik dit boek niet lees om zijn literaire waarde. Niet dat het dat niet heeft, integendeel, maar de historische waarde is groter. Verder moet je ook wel tegen een stootje kunnen: De scènes waarin dieren gemarteld of in elkaar geslagen worden, zijn nou niet echt wat je noemt rooskleurig. De schrijver was namelijk niet te verlegen om even snel te vertellen dat er een oog wordt uitgeprikt, of dat er een lap huid wordt verloren. Dus, als je dit boek oppakt, denk daar dan even aan.

 

Met een aparte manier van het bekritiseren van de samenleving en het personage Reynaerde de vos zelf, kent het boek Van den Vos Reynaerde dus een aantal pluspunten. De voorspelbaarheid en langdradigheid van het verhaal maken het verhaal echter saaier dan het zou kunnen zijn. Moeten we deze minpunten zwaarder laten wegen dan de pluspunten en zeggen dat Van den Vos Reynaerde een boek is dat je zou moeten laten liggen? Ik zou zeggen van niet, want historische waarde betekent toch ook wel iets.

3/5

Handig om te weten:
104 pagina’s;
Oorspronkelijk verschenen in ca. 1260;
(Geen genoemd uitgever en ISBN doordat er een groot aantal verschillende versies van zijn).

Over gwenhattem

Wie ben ik? Ik ben een lezer, een schrijver, een muzikant, een fotograaf, maar ook, last but not least, een leerling van de middelbare school. Mijn naam is Gwen Hattem en ik zit op het 4 VWO.
Dit bericht is geplaatst in Jaar 4, Recensies. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>