De man achter het raam, de lezer ernaast

Afbeeldingsresultaat voor de man achter het raam

  • 125 blz.
  • Schrijver: Gerrit Krol
  • Publicatiedatum: 1983
  • Uitgeverij: Querido

Als men denkt aan kunstmatige intelligentie, dan zal deze waarschijnlijk denken aan robots die de samenleving zouden moeten helpen, robots zonder emotie, of die uiteindelijk in hun wraaklust de wereld overnemen. Gerrit Krol denkt daar anders over. In zijn boek De man achter het raam introduceert hij u aan Adam, een automaat geprogrammeerd door zijn makers om menselijk te worden. Of dit iets slechts betekent? Zeker niet. Het is het begin van zijn leertocht van emotieloze robot naar metalen mens. Of u hem in deze tocht zou moeten volgen? Hangt ervanaf wie u bent.

Zowel ik dus al vertelde, gaat De man achter het raam over Adam. Vanuit het ik-perspectief kijkt u met hem mee in zijn gedachten over alles dat hij leert en meemaakt. U leest over zijn leven, over hoe zijn makers Rudy en Wessel constant weer een verbetering bij hem aanbrengen, over hoe zij hem leren om te gaan met alles wat er zo dagelijks is, over de glorie van zijn eerste glimlach, zijn gedachten over Plato of over het leven an sich. De automaat zal u flink aan het denken zetten, vragen proberen te beantwoorden als, “Waarom heeft men een lichaam nodig?” of, “Wat maakt iets tot materie, hetgeen waar hijzelf uit bestaat?”, maar u ondertussen steeds meer laten zien dat hij het mens zijn steeds meer begrijpt. Hij leert zijn lezer te ontroeren en op het laatst, als u herinnerd wordt aan het feit dat hij niets meer dan een experiment had moeten zijn, raakt hij u hard. U moet de man achter zijn raam alleen laten, en ziet hoe ieder ander dat ook doet.

Er wordt niet duidelijk aangegeven of het boek chronologisch is. Wel is duidelijk dat het begin het begin is, en het einde het eind, maar alles wat daartussen in zit? Niet helemaal een willekeurige volgorde, maar ook niet een duidelijke “fase 1” of “fase 2”. Ieder hoofdstuk kent wel één thema, bijvoorbeeld schaken of een nieuwe aanpassing aan zijn uiterlijk. Je leest hierover in chronologische korte verhalen. Stel hoofdstuk 10 gaat over verliefd zijn, dan zal 10.1 kunnen gaan over dat hij samen met Wessel nadenkt over wat verliefd zijn is, waarop hij in 10.2 afvraagt of hij zelf verliefd zou kunnen zijn en zo ja, op wie? Dan komt 10.3 en is hij werkelijk verliefd en in 10.4 leert hij daarmee omgaan.

Dat is voor mij meteen één van de sterkste punten van dit boek: Het feit dat een geprogrammeerd mechaniek mij kon raken zoals Adam dat deed en dat deed in niet meer dan 125 pagina’s. Het frustreert me bijna, al helemaal omdat ik zelf niet bepaald voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie ben. Toch ben ik geraakt. Waarom? Omdat ik die automaat een metalen mens heb zien worden die het einde van zijn verhaal ontmoette, daarom. Zoals je leest wat hij denkt over zijn begin en zijn leven, zo lees je ook over wat hij denkt van zijn “dood”. U doet dat vanuit zijn perspectief en gelooft u mij, dat raakt.

Een ander sterk punt kan gevonden worden in de titel: De man achter het raam. In feite is dit een samenvatting van het hele boek, want de beschreven man is Adam. Heeft u ooit het leven willen bekijken zoals een automaat dat doet? Het leven willen bestuderen alsof u een man achter het raam bent dat zijn onderwerp probeert te begrijpen en daar stukje bij beetje steeds meer in slaagt? Dat is wat Adam doet. Hij levert u een ander perspectief van de meest dagelijkse dingen, en doet dat met gedachten zoals alleen een automaat die heeft: Abstract, kort, veel details die een mens nooit zou benoemen, of juist wel, en kunnen in zijn poging tot begrip behoorlijk filosofisch zijn. Toch kan hij u ook laten lachen: Vraagt Wessel hem bijvoorbeeld of hij boos kan worden, dan bekent hij dat hij de week daarvoor zijn neus had weggegooid omdat hij verkouden was. Adam’s gedachten zijn anders dan je die zal lezen bij de meeste andere hoofdpersonages in boeken en maakt het boek ontzettend origineel.

Een nadeel van Adam’s denkstijl is echter dat het boek soms moeilijk te bevatten is. Wilt u dit boek lezen, dan zult u er toch echt even voor moeten zitten. Vaak gebeurde het dat ik bepaalde alinea’s wel las, maar toch twee keer moest lezen om te begrijpen wat er nou eigenlijk gezegd werd. Adam maakt de 125 pagina’s behoorlijk zwaar. Zelf ervaarde ik dit echter niet als storend. U hoeft de filosofie niet per se te begrijpen om het verhaal te kunnen volgen en het verhaal is an sich interessant genoeg om er moeite in te steken, maar dan moet u dat er wel echt voor over hebben.

Verder wordt er niet duidelijk aangegeven of het boek chronologisch is. Wel is duidelijk dat het begin het begin is, en het einde het eind, maar alles wat daartussen in zit? Niet helemaal een willekeurige volgorde, maar ook niet een duidelijke “fase 1” of “fase 2”. Ieder hoofdstuk kent wel één thema, bijvoorbeeld schaken of een nieuwe aanpassing aan zijn uiterlijk. Je leest hierover in chronologische korte verhalen. Stel hoofdstuk 10 gaat over verliefd zijn, dan zal 10.1 kunnen gaan over dat hij samen met Wessel nadenkt over wat verliefd zijn is, waarop hij in 10.2 afvraagt of hij zelf verliefd zou kunnen zijn en zo ja, op wie? Dan komt 10.3 en is hij werkelijk verliefd en in 10.4 leert hij daarmee omgaan. Noem dit een nadeel, noem dit een voordeel, noem dit wat u wilt, maar als u het mij vraagt vertel ik u dat het anders was en voor een keer wel leuk. Immers, voor het verhaal zelf maakt het niet veel uit en het maakt het makkelijk om het boek even snel erbij te pakken, een paar minuten te lezen en dan toch een stuk uitgelezen te hebben.

Over het algemeen is dit boek een goede leeservaring, maar alleen als u er de tijd voor neemt en zin hebt in wat anders dan anders. Houdt u van filosofie en wilt u lezen over hoe een automaat leert menselijk te worden, dan raad ik u aan om de man achter het raam op te pakken en zeker over Adam’s schouder mee te gluren.

3,5 / 5 

Over gwenhattem

Wie ben ik? Ik ben een lezer, een schrijver, een muzikant, een fotograaf, maar ook, last but not least, een leerling van de middelbare school. Mijn naam is Gwen Hattem en ik zit op het 4 VWO.
Dit bericht is geplaatst in Jaar 5, Recensies. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>