4. Literatuur Recensie: Hersenschimmen – J. Bernlef

Titel: Hersenschimmen
Auteur: 
J. Bernlef
Uitgeverij: Querido
Eerste druk: 1984
Genre: Psychologische roman
Pagina’s: 181

 

 

 

 

 

Auteur
J. Bernlef is geboren op 14 januari 1937 in het Nederlandse dorp Sint Pancras en is overleden op 29 oktober 2012 in Amsterdam. J. Bernlef is eigenlijk een pseudoniem, de echte naam van J. Bernlef is Hendrik Jan Marsman en hij heeft ook geschreven onder het pseudoniem Ronnie Appelman. Bernlef ging naar de hbs in Haarlem en studeerde enige tijd politieke en sociale wetenschappen. Hij was getrouwd met Eva Hoornik en ze hadden twee kinderen. Bernlef debuteerde in 1959 met zijn boek Kokkels en werd onder het grote publiek bekend door zijn boek Hersenschimmen.

Samenvatting
Hersenschimmen verteld het verhaal over Maarten Klein die samen met zijn vrouw Vera Klein in Gloucester in de Verenigde Staten woont. Ze zijn rond de 70 jaar en beiden gepensioneerd. Ze hebben twee kinderen, Kitty en Fred, maar die spelen geen rol in het verhaal.

Het verhaal is geschreven vanuit de eerste persoon, namelijk vanuit Maarten. In het begin van het boek staat hij bij het raam naar buiten te kijken, totdat de schoolbus met kinderen langs komt. Echter is het zondag hoort hij van Vera, en komt er dus helemaal geen schoolbus. Daarnaast vergeet hij ook zijn thee op te drinken en hout voor Vera te halen, wat hij haar beloofd had. Maarten denkt dat het door de strenge winter en alle sneeuw komt dat hij die kleine dingetjes vergeten was en besteed er nog niet al te veel aandacht aan.

De dingen die Maarten vergeet beginnen in de loop van het boek echter steeds erger te worden. Hij vergeet of het ochtend, middag, avond of nacht is, hij vergeet wat Vera hem verteld en vergeet meerdere gebeurtenissen uit het verleden, zoals mensen die overleden zijn. Ook denkt hij steeds meer terug aan herinneringen uit het verleden en gaat helemaal op in deze gedachten. Hij ziet bijvoorbeeld Vera dan aan voor zijn moeder of juf, aangezien hij op dat moment aan die herinneringen denkt. Ook begint hij weg te lopen van huis omdat hij denkt dat hij naar vergaderingen moet, terwijl hij dus al jaren niet meer werkt.

Vera haalt er een dokter bij maar het geheugenverlies van Maarten blijft in hoog tempo toenemen. Op een gegeven moment is het niet meer verantwoordelijk om Maarten alleen achter te laten en daarom komt het meisje Phil bij hen in huis wonen om af en toe op Maarten te passen. Tegen het einde van het boek weet Maarten haast niks meer en zijn zijn gedachtes haast niet meer te volgen.

Recensie
Hersenschimmen is een boek die de ziekte dementie ontzettend goed laat zien. Aangezien het verhaal geschreven is vanuit de persoon die dementie heeft krijg je de gedachtes en handelingen van de demente Maarten heel goed mee. Je merkt hoe de gedachtes en herinneringen van Maarten steeds slechter worden en hierdoor krijg je een heel goede indruk van hoe dementie kan zijn.

Het boek is in makkelijke woorden geschreven en wat dat betreft dus goed te begrijpen. Het is wel zo dat doordat de gedachtes van Maarten in de loop van het boek steeds verwarrender worden het hierdoor ook steeds lastiger te volgen is wat Maarten bedoelt of denkt. Echter is dit juist de bedoeling van Bernlef geweest, want hierdoor krijg je zo’n goede indruk van hoe dementie zou zijn.

Daarnaast heeft Bernlef van een triest onderwerp als dementie toch een niet treurig boek kunnen maken. Het verhaal is namelijk eigenlijk ontzettend triest: Maarten begint steeds meer te vergeten en is dus eigenlijk aan het aftakelen tot aan zijn dood toe. Daarnaast is het voor Vera ook erg zielig, aangezien zij uiteindelijk niks meer met Maarten kan bespreken en hij haar zelfs niet meer herkend. Toch komt dit trieste niet in het boek naar voren, wat dus erg goed gedaan is door Bernlef.

Al met al vind ik hersenschimmen een mooi boek en ik ben blij dat ik het gelezen heb. Het is niet een heel spannend boek en er gebeurt ook niet heel erg veel, maar toch is het niet saai om te lezen. Daarnaast krijg je dus echt een goede indruk van hoe dementie is.