Vals licht

Schrijver:                                            Zwagerman, Joost
Titel:                                                   Vals licht
Jaar van uitgave:                               1991
Bron :                                                 Provinciale Zeeuwse Courant
Publicatiedatum :                              15-11-1991
Recensent:                                         Alfred Kossmann
Recensietitel:                                     Zwagerman is een brave verslaggever
Taal:                                                   Nederlands
Samenvatting
Simon Prins is dertien als hij voor het eerst naar de Achterdam, in Alkmaar zijn woonplaats, gaat met Johnie een jongen uit de buurt. Sinds die keer gaat hij iedere vrijdagmiddag naar de Achterdam om snel over de straat te lopen en schielijk opzij te kijken. Simon raakt geobsedeerd door de prostitutie. Simon was vijftien toen hij voor hert eerst overwoog om stiekem geld te sparen. Het koste vijftig gulden om op de Achterdam een prostituee te bezoeken.

Simon wil weg uit Alkmaar daarom gaat hij in Amsterdam wonen voor zijn studie Nederlands. Simon huurt een etage vlakbij de rosse Reysdaelkade. In Amsterdam krijgt hij voor het eerst vrienden omdat hij doet alsof hij een populaire student is. Toch gaat hij 1 of 2 keer per week nog naar de hoerenbuurt om er snel doorheen te lopen hij is dan niet meer Simon de student. Dan op een keer vraagt hij naar de prijs van een hoer en gaat bij haar naar binnen. Simon had gedacht dat er iets heiligs zou gaar gebeuren, maar er gebeurt niks. Hij vertelt niet zijn eigen naam maar een schuilnaam net als de hoeren niet hun eigen naam vertellen.

Op 1 van zijn tochten ziet hij het boek nooit meer slapen liggen, het hoertje komt terug en hij denkt dat zij bijzonder is omdat ze geen dames romannetjes en de telegraaf leest. Later blijkt dit niet zo te zijn maar dit is wel het begin van de relatie tussen Lizzie Rosenfeld, zoals zij zich voorgesteld heeft, en Simon. Zij zegt dat zijn Nijmegen studeert en tegen de beroepscode in neemt zij hem mee naar haar huis, de onderwaterkamer, het is Lizzie’s kamer maar het lijkt op de kamer van een tiener. Door Lizzie komt hij steeds meer over de prostitutie te weten. Ze ontmoeten elkaar vaak omdat Simon haar vaak bezoekt en wordt verliefd op haar. Simon wil veel over Lizzie weten, maar Lizzie laat niet veel los over haar hoerenleven en jeugd, dit maakt Simon nieuwsgierig. Zij nieuwsgierigheid word erger omdat zij dagen kan leven zonder slaap, ook leeft zij op vitaminepillen en snoep en hij snapt niet waar al haar geld naar toe gaat. Hij begrijpt dit allemaal niet. Dan is er ook nog de mosgroene Opel die Lizzie dag en nacht achtervolgd. Lizzie zegt dat dit een lastige klant is maar toch blijft Simon nieuwsgierig.

Als Simon foto’s vind met haar eerdere vriendjes en vraagt of Lizzie ooit eerder vriendjes heeft gehad verteld Lizzie dat ze al eens eerder twee vriendjes heeft gehad, Jasper en Wesley. Met Jasper is ze zelfs getrouwd geweest. Als Simon hier achter komt, wil hij haar om uitleg vragen en gaat naar haar toe op haar werkplek. Ze is dan net ziek. Haar collega en vriendin Tanja verteld dan dat ze niet in Nijmegen studeert. En Simon komt erachter dat zij veel meer niet heeft verteld. Hij vraagt om uitleg en dan komt het hele verhaal van dat ze bij de seksclub Yab Yum werkt van haar ouders, echt alles verteld ze. Lizzie en Simon krijgen ruzie over alle leugens die Lizzie dus verteld heeft.

Dan besluit Lizzie te stoppen met al haar escortwerk alleen blijft ze nog achter het raam werken. Voor Simon maakt het niks uit want ze zat voor hem alleen achter het raam en zit hier nog steeds achter, van het escortwerk wist hij niets. Later besluit ze volledig te stoppen met haar werk ook achter het raam.
Toch blijft Simon twijfelen en hij besluit haar te schaduwen. Als ze een gebouw uitkomt besluit Simon omdat hij nieuwsgierig is naar binnen te gaan als Lizzie het gebouw uitging. Hij vindt uit dat Lizzie bij het CAD (Centrum voor Alcohol en Drugs) loopt, omdat ze aan de drugs verslaafd is geweest. Ze gaat hier iedere week heen voor controle dat ze niet meer gebruikt.

Ze moeten gaan samenwonen omdat sinds Lizzie niet meer werkt ze haar huur niet kan betalen. Ze gaan samen in Simon’s appartement wonen en Simon gaat vaak mee naar Lizzie’s therapie. Op een van die sessies zegt Lizzie’s therapeut dat Simon gewoon zijn eigen leven weer moet oppakken. Hij gaat weer naar zijn studie en kan Lizzie zo niet meer voortdurend in de gaten houden. Zij krijgt weer contact met Jasper haar ex en daar gaat het fout. Ze krijgen ruzie en Simon moet haar helpen. Zelfs de politie komt eraan te pas. Simon gaat opzoek naar Wesley omdat hij Lizzie nog negenduizend gulden verschuldigd is en Lizzie zegt dat hij zomaar verdwenen is. Wesley zegt precies het omgekeerde en Simon maakt een afspraak. Lizzie krijgt het geld en betaald het aan schuldeisers waar Simon niks van weet. Dat was stom want nu denken ze weer dat ze hoereert en gaan ze haar weer achtervolgen. Ze besluit onder te duiken. Simon mist haar en gaat op zoek. Hij gaat weer naar het CAD waar Lizzie onder behandeling was. Hier wordt hem verteld dat Lizzie aan ‘pseudo logica fantasia’ lijdt, een ziekelijke liegzucht. Ze is dus nooit verslaafd geweest. Simon is boos en gooit Lizzie bij het weerzien alles voor de voeten wat haar psycholoog hem ten sterkste ontraden had. Ze geeft alles toe. De schulden komen doordat ze een keer is beetgenomen toen ze in drugs handelde. Ze moet zelf voor de schulden opdraaien want zij was de tussenhandelaar. Ze gaat hoereren om de rest van de schuld terug te betalen en daarna gaat ze naar Nijmegen naar haar tante. Ze bouwen beide een nieuw leven op. Simon krijgt een nieuwe vriendin Josje op wiens huis hij gepast heeft toen hij niet thuis kon zijn omdat alles hem aan Lizzie herinnert. Lizzie haalt als hij er niet meer woont al haar spullen weg en laat het huis achter zoals het was voordat zij kwam. Na een paar maanden bezoekt Simon Lizzie in Nijmegen. Ze heeft haar leven weer op de rails. Ze studeert nu echt Nederlands in Nijmegen en heeft een nieuwe vriend. De relatie tussen haar en Simon is over, omdat ze nooit zal kunnen vergeten hoe ze hem heeft ontmoet en ze wil haar verleden juist vergeten.

Literom recensie:
Voor zover Vals Licht gaat over een grote, onmogelijke liefde is het een mooi boek. Joost Zwagerman (1963) vertelt dat de 21-jarige student Nederlands Simon Prins hoerenloopt in Amsterdam en verliefd raakt op Lizzie Rosenfeld, iets ouder dan hij, een hoer die hij één keer voor haar diensten betaalt en met wie hij een verhouding van vriendschap en liefde begint. Hij komt bij haar thuis, in de kamer waar zij woont, niet werkt, en na enige tijd trekt zij bij hem in, op zijn etage in de Pijp. Hij schikt zich naar haar. En zij schikt zich naar hem: met haar werk houd zij op. Vals licht Door dat werk is ze gefrustreerd geraakt, niet meer in staat tot sexueel verkeer. Prachtig vertelt Zwagerman hoe de frustratie zich oplost. Door kinderlijk gedrag, door veel zinloos praten, door trage zachtheid vinden de twee elkaar lichamelijk. Voor Simon wordt het een pseudo-religieuze ervaring om met haar te vrijen. Wat hij nastreeft is vereenzelviging met haar. Hij houdt van haar kamer waar alles groen is, de gordijnen altijd gesloten zijn, waxine-lichtjes branden en hij accepteert later dat zijn eigen etage evenzeer tot een ‘onderwater’-ruimte wordt gemaakt. Haar voorkeur voor prullaria, haar schoolmeisjes-smaak, hij maakt het haar niet moeilijk. De relatie is uiterst gecompliceerd. Lizzie doet alsof ze aan het afkicken is van de heroïne, heel overtuigend, blijkt nooit heroïne gebruikt te hebben, lijdt volgens een psycholoog die haar behandelt aan ziekelijke liegzucht, pseudo-logica fantastica, en dat is ook niet waar want ze wordt afgeperst door drugsdealers met wie ze vanwege handel in contact is geraakt. Het doet er niets toe voor de lezer die zich concentreert op de liefde van Simon en Lizzie. Hij wil eventueel een praktische verklaring van Lizzie’s uitzonderlijke gedrag maar is in de omstandigheden niet bijster geïnteresseerd. Dat de hoerenloper en de hoer het per slot niet met elkaar uithouden, om het verleden, lijkt hem plausibel. Tragisch afscheid van wat een grootse liefde had kunnen zijn. Het boek telt 276 bladzijden. Dat zijn er dunkt me 176 teveel. Zwagerman heeft de romantische, larmoyante novelle die hij had kunnen schrijven, om door een nazaat van Verdi op muziek te worden gezet, gepast in een psychologisch-realistische roman. Simon is enig kind van allervriendelijkste ouders, die zowel redelijk rooms zijn als leden van de NVSH, en hij wordt al in vroege jaren, in Alkmaar, gefascineerd door prostitutie. In Amsterdam begint hij aan het hoerenlopen, niet uit genotzucht, en daarmee houdt hij op als hij Lizzie heeft ontmoet. De gegevens over Simons kindertijd zijn van geen belang voor de geschiedenis. Peeskamertje Over Lizzie’s vroege leven wordt in hoofdstuk elf bericht. En hoe! Enig kind van een lerarenechtpaar, mallotig mishandeld, van huis weggelopen, in handen gevallen van een akelige jongen die haar de baan op stuurt. Succes in het bordeel Yab Yum in Amsterdam, een peeskamertje aan de Ruysdaelkade in Amsterdam. Je leest het verhaal zoals je het verslag van een hulpverlener of een reportage in de krant zou lezen, om geïnformeerd te raken. En krijgt er nog wat sentiment à la de Zangeres zonder Naam of verontwaardiging à la Yvonne Keuls bij. Even knullig is de manier waarop ons onthuld wordt waarom Lizzie zo vreselijk gelogen heeft. Drie mannen, de een met een basketbal-pet op, de tweede schilferig van huid, de derde om andere reden eng, zitten haar op de hielen. Nou ja, ze willen veertigduizend gulden van haar hebben. Steeds weer dreigt hun groene Opel. Zo gaat dat in de wereld van de drugs-handel, we lezen er vaak over in de krant. Zwagerman vertelt het verhaal vanuit de zienswijze van Simon. Hij kan dus Simons samenzijn met Lizzie in scène zetten, en op die manier Lizzie zichtbaar maken. Lizzie zonder Simon is voor hem uit zicht. Hij komt over haar niet meer te weten dan Simon te weten komt, door wat zij vertelt, door wat anderen aan Simon over haar vertellen. Voor een novelle, lyrisch getint, zou dat genoeg zijn geweest. Voor deze roman blijkt het een verkeerde techniek. Die gruwelijke kindertijd, die ervaringen van hoer, dat gedoe met drugshandel, we hebben het net als Simon alleen van horen zeggen. En Zwagerman maakt zich ervan af. Hij laat niet Lizzie aan het woord, in lange monologen, pratend met Simon, hij vat in losse hoofdstukken samen wat zij aan Simon broksgewijs heeft bekend. Vandaar die brave verslaggeverstoon, met enige retoriek opgesmukt. Naar pikanterie hoeft de lezer niet op zoek te gaan. De geschiedenis speelt zich voor een deel af in de praktijk van de prostitutie maar het is daar even interessant als in een tandartsenpraktijk. Liefhebbers van Albert Mols ‘Wat zien ik?’ zullen teleurgesteld zijn. Dat Lizzie in haar werk te doen heeft met een beroemde popster, met name genoemd, en met een beroemde tv-presentator, herkenbaar, maakt het verhaal niet actueler of sensationeler.
Mee eens en niet mee eens:
Mee eens: “Dat de hoerenloper en de hoer het per slot niet met elkaar uithouden, om het verleden, lijkt hem plausibel.”
Al vrij snel werd in het begin van het boek gezegd dat Simon aan niemand mocht doorvertellen dat Lizzie een hoer was als beroep. Hierdoor begon hun relatie al met vele leugens. Leugen werd op leugen gestapeld. Ik ben het er dan ook mee eens dat je al snel zag aankomen dat de relatie niet voor altijd stand zou houden.

 

Niet mee eens: “Hij komt over haar niet meer te weten dan Simon te weten komt, door wat zij vertelt, door wat anderen aan Simon over haar vertellen. Voor een novelle, lyrisch getint, zou dat genoeg zijn geweest. Voor deze roman blijkt het een verkeerde techniek.”
Door alleen vanuit Simons oogpunt te vertellen hou je het verhaal spannend. Hierdoor komt er een mysterieuze wolk rond Lizzie te hangen die de lezer nieuwsgierig houd om verder te lezen. Ik vind het daarom wel een goede techniek, hierdoor is liefde die simon voor Lizzie voelt bijna voelbaar.

 

Mijn mening:
Ik vond het een erg mooi boek. Door het taalgebruik las het vlot weg en er zat voor mij voldoende actie in om niet af te dwalen.
De spanning in het boek is niet groot, maar door alle leugens van Lizzie en de mysterieuze wolk die dat met zich mee brengt, blijft er een spanning in het verhaal hangen.

 

Het verhaal zet me ook aan het denken, wat nou als Lizzie het anders had aangepakt. Wat nou als Lizzie de waarheid had verteld en deze niet verdoezelde omdat ze bang te verliezen waar ze het meeste van hield, Simon Prins.
Door de vele leugens die moesten voorkomend dat Simon bij haar weg zou gaan, heeft ze per leugen elke keer de kloof tussen haar en Simon een stukje groter gemaakt.

 

Het verhaal is niet grappig, niet moeilijk en niet erg indrukwekkend. Toch heeft het mij best ontroerd. Je ziet dat Simon en Lizzie elkaar aan het einde van het verhaal nog even leuk vinden als aan het begin. Maar de vele gebeurtenissen verhinderen het om samen gelukkig te worden.

 

Ik weet niet of het verhaal realistisch in de zin dat een jonge zoveel geduld met een meisje kan hebben. Toch vond ik wel realistisch geschreven.

 

In het begin vond ik de opbouw een beetje verwarrend doordat er steeds tussen verleden en heden werd gewisseld. Ook het stuk waarin Simons verleden werd beschreven vond ik en een beetje saai, maar dit komt vooral doordat ik wilde weten wat er nu met Lizzie Rozenfelt aan de hand was.

 

Het einde heeft wel veel indruk op me gemaakt, ook had ik het einde niet echt verwacht. Het feit dat ze elkaar nog steeds leuk vinden, maar niet bij elkaar kunnen leven. Uiteindelijk hebben ze alle twee iemand anders gevonden en toch houden ze alle twee minder van die persoon dan dat ze van elkaar hielden.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>