Recensie: Indische Duinen

Afbeeldingsresultaat voor Indische DuinenIndische Duinen

Inhoudelijk
Auteur: Adriaan Van Dis
Uitgever: Wolters-Noordhoff, 1994
Pagina’s: 280

Eerste zin:
De meisjes wilden de kust zien.

De in 1994 gepubliceerde roman van Adriaan van Dis, genaamd Indische duinen, doet sprekend lijken op een autobiografie. De familie waar het boek over gaat, doet in alle opzichten sterk denken aan die van Van Dis zelf, desondanks ontkent van Dis dat het een autobiografisch boek is. Ook het weglaten van de naam van het blanke jongentje die de ik-persoon van het boek is, maakt het er niet duidelijker op. Het is iets waar jij als lezer gemakkelijk overheen leest, maar toen de verzwakte vader zijn zoontje liet dansen ter genezing viel de naam toch echt: (blz. 263) ‘de ruimte voelen en de N lopen, twee driehoeken en de armen wijd en nnnneuriën… (…) En we dansten de A, de T, de H, de A, de N.’ Nathan dus.

Nathan is het blanke halfbroertje van drie bruine meisjes, samen met zijn vader en hun moeder wonen ze in een dorpje in de duinen. Als enige uit de familie geboren na de oorlog, voelt Nathan zich buitengesloten uit de families gemeenschappelijke geschiedenis in Nederlands-Indië en de oorlog. Op elfjarige leeftijd verliest Nathan zijn vader, een oud-KNIL-sergeant, die met de Hollanders tegen de Japanners vocht in Nederlands-Indië. Hij probeerde van Nathan een echte ‘vent’ te maken en dit ging gepaard met veel klappen. Bij Nathan blijven vooral onbegrijpelijke herinneringen en gevoelens achter. Op zesenveertigjarige leeftijd gaat Nathan op zoek naar zijn achtergrond en die van zijn familie. De raadsels, die zijn vader hem bij zijn dood achterliet, komen weer bovendrijven, maar in plaats van de herinneringen en vragen weer te begraven in zijn geheugen, doet Nathan al het mogelijke om antwoorden te vinden voor al zijn vragen. Deze zoektocht wordt in werking gezet door de dood van een van zijn zussen: (blz.  72) “Ik besefte dat ik niet om Ada rouwde, maar om mijn vader. Ik dacht dat ik hem goed in bedwang had, vastgestampt onder zoden van cynisme, en nu piepte hij plotseling uit zijn graf. Jaren was mijn haat een houvast, alles wat ik deed of naliet kwam voort uit verzet tegen mijn vader.” In de loop van het boek leert Nathan niet alleen dat hij veel op zijn vader lijkt, maar ook dat hij toch van zijn vader houdt.

De thematiek van dit boek is familie en vader-zoon relatie. Nathan voelde zich in zijn eigen familie een buitenstaander en wilde al helemaal niks weten van zijn vaders familie. De reden voor de haat voor zijn vader blijft lange tijd verborgen, maar naarmate het verhaal zich ontwikkelt, ontrafelt de relatie met zijn vader. De band tussen Nathan en zijn familie wordt door deze blootleggen juist sterker. Zo zoekt hij bijvoorbeeld een familielid van zijn vader op, genaamd Edmee. Ook komt het gesprek tussen Nathan en zijn halfzus Saskia eindelijk op gang. Zij wilde altijd graag praten, maar hij vond het velend om naar haar verhalen te luisteren en haar te troosten. Vooral omdat een deel van de verhalen zij zelf niet heeft meegemaakt, maar van hun moeder komen. Maar nu luister hij naar haar, omdat zij zo graag haar verhaal kwijt wil. De vele gesprekken met haar en andere familie geeft Nathan meer inzicht in hoe moeilijk zijn zussen en moeder het vroeger hebben gehad en hij krijgt meer respect voor hen.

Toch lijkt de band met zijn moeder nog altijd slecht te zijn, zij ontkent de mate van mishandeling die zijn vader bij hem verrichte (blz. 292):

Na lang gekissebis werden we het met elkaar eens: midden in de week maar ‘s zondags niet.

 ”Ben je nou gek, mens,” beet ik haar toe, “is zes dagen slaag vergeeflijker dan zeven?”

 Ze vond dat ik overdreef. En de liniaal?

 ”Ja, ja, gut ja,” zei ze. Mijn vader hechtte nu eenmaal aan tafelmanieren. En de stok?

“Dat heeft niet lang geduurd.”

 In Indische duinen zijn oorlog en discriminatie verstrengeld met het leven van de familie. Het merendeel van de familie heeft de oorlog meegemaakt en daar ook herinneringen en uiteenlopende emoties bij, die in het boek vaak ter sprake komen. De oorlogsherinneringen die bij Nathan ontbreken samen met het verschil in huidskleur zorgen ervoor dat hij zich altijd als buitenstaander voelt van zijn eigen familie. Vooral in het begin van het boek gaat het om de verschillende en hoe er naar mensen met een bepaalde huidskleur of afkomst gekeken wordt. Van Dis probeert hiermee nog een taboe uit die tijd aan te duiden, namelijk discriminatie.

Kort maar krachtig is schrijfstijl van Adriaan van Dis in Indische duinen. Geen woord te veel en ook zeker niet te moeilijk, maar toch zo geschreven dat alle emoties van Nathan, de ik-persoon, doordringen tot de lezer, en dat zijn er nogal wat! (blz. 72) “Het was de eerste keer dat ik mijn vader miste, zo’n zes jaar na zijn dood. Er was geen man in huis om mij mannendingen te leren. Nog weet ik niet naar welke kant je een lamp of een schroef losdraait, de gebruiksaanwijzing van elektrische apparatuur drijft me tot wanhoop.” Juist de kortere zinnen en het simpele taalgebruik maken het voor een middelbare scholier, aantrekkelijk om te lezen.

De opbouw van het boek is een wirwar van het gebeurtenissen uit het heden en herinneringen uit het verleden, die soms onaangekondigd het verhaal binnen komen wandelen. Dit kan tot verwarring leiden, doordat er op ieder moment weer een onverwachte herinnering of emoties in de ik-persoon kunnen opkomen. De laatste zin van het boek roept een heuse déjà vu op, doordat het boek op eenzelfde wijze begint. (blz. 5 & 314) “alleen maar golven.”

Van Dis heeft het boek zo geschreven dat iedereen zonder al te veel moeite te doen zich kan inleven in de, nogal cynische, hoofdpersoon. En, dus in volle teugen kan genieten van de vele humoristische, sarcastische, emotionele en zelfs hartverscheurende passages in dit, toch wel, autobiografische boek Indische duinen van Adriaan van Dis!

 

Rianne Hart

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>