Balansbeschouwing

Literatuurlijst:

  • Het bittere kruid
  • Erik of het klein insectenboek
  • Kinderarbeid
  • Hersenschimmen
  • Bint
  • Op zee

Literatuurbeschouwing Rienk Koenders

We zitten nu bijna aan ons einde met de middelbare school en de periode van het ‘verplicht’ literatuur lezen komt dus tot een einde. Dan doet de vraag zich op of ik hier zelf door mee ga. Ik heb niet vaak boeken uit mezelf gelezen maar als ik aan een boek begin vind ik het wel altijd leuk. Ik wil mezelf er dus wel toe zetten om te blijven lezen zeker omdat ik het tijdens het lezen vaak wel leuk vind.

De reden dat ik lezen soms toch wel fijn vind is omdat het fijn is om soms een pauze te nemen van alle elektronisch apparaten, multimedia en even je eigen inbeeldingsvermogen in te duiken. Wat ik ook erg fijn vind aan literatuur is dat als ik het voor het slapen lees er snel door in slaap val. De grootste barrière voor mij om een boek te gaan lezen is dat ik dan een boek moet uitkiezen en dat vind ik vooral lastig. Ik ben vaak nogal kieskeurig met het uitkiezen van boeken en juist doordat er zoveel keuze is vind ik het moeilijk om te kiezen.

Het soort boeken wat ik leuk vind zijn dystopische boeken; dit genre spreekt mij aan omdat het element van een nieuwe samenleving me erg aanspreekt en ik het mooi vind om te zien hoe de menselijke interactie dan is tussen elkaar. Ik vond het leuk om hier een tijdschrift over te schrijven aangezien ik nu veel meer van het genre weet. Een ander genre wat ik erg leuk vind zijn fantasie en biografie boeken.

Over de vraag of een boek literair is heb ik het idee dat literaire boeken een soort ‘intelligentere’ inhoud moet hebben, dit kan o.a. door een wat diepgaandere gedachten of een boek die een bericht over brengt. Zo is naar mijn idee ‘De grijzen jager’ niet per se literatuur alleen iets als bijvoorbeeld het gouden ei wel.

Er is geen samenhang in mijn boekenlijst, mijn boekenkeuze was vooral gebaseerd op boeken die mij individueel leuk leken. Vooral een pakkende titel en een aantrekkelijke inhoud waren voor mij belangrijk. De boeken die ik dit keer had gelezen vond ik veelal leuker dan mijn vorige 6 boeken, waarschijnlijk omdat ik juist doordat ik mijn vorige 6 boeken vaak niet echt leuk vond ik er dit keer iets beter op wilde letten.

Op de vraag of mensen literatuur blijven lezen of dat het uitsterft heb ik niet een concreet antwoord. Ik denk dat het zeker anders zal worden; ik lees bijvoorbeeld nu veelal boeken met zaken om mezelf te verbeteren zoals boeken over ondernemen en dergelijk; voor ‘entertainment’ ga ik veelal naar YouTube of Netflix en dergelijk. In de toekomst zal beeld nog meer grond inmennen van boeken denk ik, het is vaak veel makkelijker om even een film te kijken in plaats van het uitzoeken van een boek, lenen en dan lezen. Echter denk ik wel dat het lezen van een boek een meerwaarde geeft met het feit dat het je eigen verbeelding aanspreekt en je dus niet als in een vast verhaal van een film zit.

Punten die ik wil bespreken

Heeft de school een positieve of negatieve invloed gehad op de boeken die je hebt gelezen?

Blijven mensen boeken lezen of sterft de boekenlezer uit?

Is mijn leesplezier veranderd? Hoe?

Het bittere kruid

Titel: Het bittere kruid
Auteur: Marga Minco
Uitgeverij: Prometheus Bert Bakker
Eerste druk: 1957
Genre: Autobiografie
Pagina’s: 96

Samenvatting

Het boek is geschreven vanuit de ‘ik persoon’ Marga Minco, ze is joods en woont bij haar vader, moeder en zusje in Breda, ze heeft ook een broer en zus en die wonen in Amsterdam. Joden mogen al een heleboel dingen niet meer doen en er is een hoop verboden voor joden; Marga heeft het hier moeilijk mee. Marga moet naar het ziekenhuis waar ze een kuur krijgt, wanneer haar broer Dave naar een werkkamp moet, geeft Marga haar kuur aan Dave zodat hij ziek lijkt en niet naar het werkkamp hoeft. Hun zus Bettie werd opgepakt in een razzia en ze hebben niks meer van haar gehoord. De ouders van Marga en zijzelf moeten in Amsterdam wonen omdat ze ouder zijn dan 50 en kort daarna gaan Dave en zijn vriendin Lotte ook in Amsterdam wonen. Marga komt vast te zitten in een ontrollen van de Duitsers echter ze weet te ontsnappen door aan te tonen dat ze in een andere buurt woont. Later worden haar ouders opgepakt door de Duitsers echter Marga zelf weet te ontsnappen. Ook Lotte wordt opgepakt en Dave besluit zich daarom vrijwillig te melden. Marga wilt onderduiken en gaat naar Utrecht alleen hier is geen ruimte meer. Ze gaat terug naar Amsterdam waar ze een onderduikadres vindt op het platteland, wanneer haar geld op is wilt ze hun niet verder tot last zijn. Ze krijgt een nieuw onderduikadres en persoonsbewijs en ze blijft daar onderduiken tot de oorlog voorbij is. Na de oorlog gaat ze wonen bij haar oom. Ze krijgt te horen dat haar hele familie omgekomen is. Op het einde van het boek sterft ook haar oom en realiseert zich dat ze haar hele familie kwijt is.

 

Mening

Het is een waargebeurd verhaal en dat maakt het gewicht van het boek wel iets zwaarder. Ik heb al meerdere boeken gelezen over de tweede wereldoorlog en ik vond dit boek een van de betere. Het vertellen vanuit de ik persoon zorgde ervoor dat je echt meeleefde met de karakters. Het boek illustreerde erg goed hoe het er in de tweede wereldoorlog aan toe ging. Aan het begin van het boek dacht ik dat het weer een verhaal werd over joden in de tweede wereldoorlog echter het had een andere inhaak dan andere verhalen. Het ging niet per se over het onderduiken zelf maar meer om het verhaal daaromheen; reizen, familie verliezen, keuze om niet onder te duiken etc. Ik zou het boek wel aanraden juist omdat je dan meer te weten krijgt over deze specifieke thema’s.

Erik of het klein insectenboek

Titel: Erik of Het klein insectenboek
Auteur: Godfried Bomans
Uitgeverij: Het Spectrum
Eerste druk: 1941
Genre: Fictie, humoristische roman
Pagina’s: 221

Samenvatting 

Erik ligt op een avond in zijn bed en hij heeft het gevoel alsof er iets bijzonders staat te gebeuren.
Het blijken de schilderijen aan de muur te zijn, zijn grootouders. Die laten hem het schilderij ‘Wollewei’ zien.
Plots wordt Erik kleiner, zo klein dat hij het schilderij binnen stapt.

Daar ontmoet hij eerst de wespenfamilie “Van vliesvleugel”. Later vertrekt hij op de hommel naar een hotel.
Ze komen aan bij een reusachtig slakkenhuis zonder naam. Hier maakt Erik kennis met onder andere een rups, die later in een vlinder veranderd.
Hij komt later in het verhaal de spin, de doodgravertjes en een worm tegen.
Uiteindelijk komt Erik bij een veldslag met de doodgravertjes bij de dam aan (zoals de insecten het noemen) maar Erik weet dat dit de lijst van het schilderij is waar hij al zolang naar opzoek is, en hij komt weer terug in de bewoonde wereld.


Eigen
mening

Ik had toen ik het boek leende het indruk dat het boek een stuk recenter was en werd (niet blij) verrast met de oude manier van schrijven. Na een tijdje lezen kwam ik er iets meer in en begon ik meer van het verhaal mee te krijgen echter denk ik dat ik door de manier van schrijven wel groten stukken heb gemist. Het boek had veel weg van een sprookje en ik had wel het idee dat er een diepere gedachten in zat waar ik vaak achter probeerde te komen. De insectenwereld werd erg uitgebreid beschreven en daardoor kom je wel meer in het boek. Ik zou het boek niet aanraden voornamelijk door de oude manier van schrijven. Dit zorgde ervoor dat je veel niet mee krijgt en daardoor het boek toch wel een stuk minder leuk was.

Hersenschimmen

Titel: Hersenschimmen
Auteur: J. Bernlef
Uitgeverij: Querido
Eerste druk: 1984
Genre: Pyschologische roman
Pagina’s: 221

Samenvatting:

Maarten Klein is een man van 72 jaar oud die met zijn vrouw Vera naar Amerika emigreerde. Geleidelijk aan veranderen er dingen in Maartens geheugen, hij doet steeds vreemder, is vaker afwezig en vergeet dingen. Dokter Eardly schrijft medicijnen voor en vertelt Vera dat ze in fotoalbums met hem moet kijken, zodat hij zijn herinneringen terugkrijgt. Omdat de medicijnen niet helpen komt Phil Taylor hulp bieden in het huishouden en een oogje houden op Maarten. Maartens gezondheid gaat zo achteruit dat hij op het laatst wordt opgehaald en naar een tehuis gebracht.

 

Eigen mening

Dementie is een relatief zwaar onderwerp en iets waar ik me nog nooit heel erg in verdiept heb noch mee te maken heb gehad. Het zou voor mij dus een relatief zware lees worden. In het begin vond ik het verhaal een beetje lastig oppakken omdat het relatief langzaam opstartte en het verhaal nog niet echt begonnen was. Naar mate ik verder kwam in het boek veranderde dit en begon ik mee te leven met de hoofdpersonen en werd ik in het verhaal getrokken, zeker het ik perspectief hielp hier erg aan mee. Het was een unieke lees, waar ik daarnaast ook een veel betere inzicht heb in wat dementie eigenlijk is

Bint

Titel: Bint
Auteur: Ferdinand Bordewijk
Uitgeverij: De gemeenschap
Eerste druk: 1934
Genre: Pyschologische roman
Pagina’s: 78

Samenvatting
De Bree is leraar Nederlands. Hij werkt thuis aan een studie over Anna Maria van Schuurman. Omdat hij wat afleiding wil besluit hij een jaartje te gaan werken als leraar Nederlands op de school van Bint. Hij krijgt de vierde klassen hij geeft ze allemaal een bijnaam. Hij noemt ze “de grauwe”, “de bruine”, “de bloemenklas” en “de hel”. De klas 4d draagt de bijnaam “de hel” en hij verklaart hun al vrij snel de oorlog. Hij geeft ze veel erge straffen met in het bijzonder houd hij ervan om ze een zaterdag middag te geven en ze dan te laten nakomen. Hij houdt een streng regime tijdens deze straf uren. Op de rapportvergaderingen willen de leraren Van Beek dat is een jongen op school een onvoldoende geven. Deze had gedreigd met zelfmoord als hij een onvoldoende zou krijgen. De leraren zijn er niet van onder de indruk en geven hem een onvoldoende waarna de jongen in een gracht springt en later in een ziekenhuis overlijdt aan longontsteking. Bint voorspelt dat er problemen komen door de zelfmoord van de jongen. Na de kerstvakantie breekt er inderdaad een opstand uit onder de leerlingen, aangezet door Jérôme Fléau die hulp krijgt van de conciërge. De opzet wordt neergeslagen door “de hel”. Dit had Bint namelijk met hun afgesproken. De conciërge wordt ontslagen, Fléau van school verwijderd en “de hel” wordt beloond. Bij het jaarlijkse schoolreisje rond Pasen wordt de “hel” verdeeld onder 2 leraren Nox en Remigius. Remigius wordt alleen vervroegd vader en kan niet mee waarna De Bree zijn rol overneemt en de helft van de “hel” krijgt. Als er tijdens het schoolreisje 2 jongens verdwijnen die het niet eens zijn met een verandering in het fietsschema gaat de Bree gewoon weg en gaat ervan uit dat hij ze wel weer ziet op het eindpunt. Hij ziet ze daar inderdaad weer en laat dan toe dat een leerling die kwaad is op hun, hun in elkaar slaat. En De Bree daarna tegen de weglopers zegt dat ze hem vanaf nu af aan meneer moeten noemen. Tijdens de examens van dat jaar schrikt De Bree van Bint, hij ziet hem wankelen. Dit zou niet zo horen want Bint is van staal en niet neer te slaan. De Bree besluit toch nog een jaar vol te maken en geniet van het aanzicht dat de hel (nu klas 5C) hem geeft. Ze zijn allemaal volwassen geworden dit geeft hem kracht en hij gelooft nu sterk in de methode van Bint waardoor hij het schooljaar met veel plezier begint. Bint is gestopt met zijn baan als directeur. Hij kon het geestelijk niet meer aan en dat ging zijn tol eisen op zijn lichaam. De Bree zoekt hem nog een paar keer op maar tevergeefs: Bint is niet aanspreekbaar en De Bree geeft het op. 

 

Mening
Ik word vaak niet zo vrolijk van boeken die meer dan 70 jaar terug geschreven zijn en had dan ook niet heel veel zin in het lezen van dit boek. Inhoudelijk vond ik het niet tegenvallen, het las opzicht wel fijn weg. Aanraden zou ik het boek niet, niet omdat het een slecht boek is maar omdat er heel veel betere boeken zijn waar je naar mijn mening veel meer plezier uit kan halen. Het thema dat het boek aanhaalt is niet per se relevant en dat maakt het boek meer een fictioneel verhaal dan een verhaal wat relevant is voor jezelf.

Op zee

Titel: Op zee
Auteur: Toine Heijmans
Uitgeverij: Veen
Eerste druk: 2011
Genre: Pyschologische roman
Pagina’s: 191

Samenvatting:

Het boek is geschreven vanuit het perspectief van een vader. Hij neemt zijn zevenjarige dochter Maria mee op een zeiltocht. Ze reizen in twee dagen van Noord-Denemarken naar Nederland. Goed voorbereid genieten ze samen van de rustige zee. Het lijkt wel een sprookje! Maar aan het begin van het boek kom je erachter dat er iets verschrikkelijks is gebeurd onderweg: de vader is nog maar alleen op de boot. Waar is zijn dochter Maria?

 

Eigen mening

Van tevoren had ik twijfel bij de inhoud van het boek; want wat kan er nou allemaal gebeuren met een aantal mensen op zee. Echter er gebeurde meer dan ik had verwacht. Het boek was niet in chronologische volgorde verteld dus dat maakte dingen soms een beetje onduidelijk alleen uiteindelijk viel alles we weer op zijn plaats. Het boek miste iets aan diepgang, ook de connectie met de personages viel een beetje tegen. Desondanks vond ik het geen vervelend boek om te lezen en had ik er redelijk snel doorheen gelezen.

Fabriekskinderen

Titel: Fabriekskinderen
Auteur: Jacob Jan Cremer
Uitgeverij: Thieme
Eerste druk: 1863
Genre: Steekroman, Sociale roman, novelle
Pagina’s: 39

Samenvatting

Op een vroege winterochtend moeten drie kinderen; Sander, Saartje en Evert al vroeg wakker worden om te gaan werken. Sander de jongste (10 jaar) is erg moe en Saartje is ziek; ze moeten toch naar werk omdat ze anders hun baan kunnen kwijtraken. Op weg naar de fabriek is Sander zo moe dat hij in slaap valt, een man genaamd Willem welke jurist is aan de Leidsche Academie ziet hem en neemt hem mee naar huis, hoewel zijn onderbuurman hier niet blij mee is doet hij dit alsnog en geeft hem kleding en iets te eten. Saartje teruggekomen van werk voelt zich erg ziek en heeft een onstilbare dorst, haar moeder wuift het weg en laat haar slapen. Saartje sterft in haar slaap.

Recensie

Het was een kort boek echter gaf het wel mooi weer hoe het leven voor de laagste klassen er tijdens de industriële revolutie uitzag. Het boek was wat betreft de inhoud erg direct daardoor dan wel ‘krachtig’ of in elk geval indrukwekkend; het is toch wel meeslepend als je leest hoe kinderen vele jaren jonger dan ik zo een afschuwelijk leven leiden. Hoewel de industriële revolutie met alle bijbehorende narigheid in het westen tot een eind is gekomen zou het boek wel mooi gereflecteerd kunnen worden op de huidige situatie in China of andere derdewereldlanden. Ik vond het boek niet vervelend om te lezen echter op de vraag of ik het zou aanraden zou ik toch nee moeten antwoorden. Niet omdat ik het een slecht boe vond maar omdat er vele boeken zijn welke een veel leukere of interessantere lees kunnen zijn.

Recensie het leven is vurrukkulluk

Titel: Het leven is vurrukkulluk
Auteur:
Remco Campert
Uitgeverij: De Bezige Bij
Eerste druk: 1961
Genre: Psychologische Roman
Pagina’s: 153

Samenvatting
Mees en Boelie lopen samen door een park en ontmoeten daar Panda, ondertussen worden ze achtervolgd door een oude man. Ze irriteren zich erg aan deze oude man en besluiten hem neer te slaan en bestelen hem. Als ze bij Mees thuis komen gaat Boelie weg en hebben Panda en Mees seks, ze praten daarna uitgebreid over Mees zijn verleden. Boelie gaat ondertussen naar een journalist dei hij goed kent en hebben ze een interview. Na dit interview gaat Boelie mee met de interviewer om zijn vrouw te ondervragen waarvan ze denken dat ze vreemd gaat. Boelie is er om uit te zoeken of ze vreemd gaat alleen eindigt uiteindelijk met Etta de vrouw van Ernst-Jan in bed bij de buren. De buren komen eerder thuis dan verwacht en met een smoes komen ze weg. De oude man is inmiddels ook wakker geworden en een man genaamd Tjeerd wilt hem helpen om het bestolen goed terug te krijgen. Ze gaan hiervoor naar de oudtante Rosa, echter kennen Rosa en de oude man elkaar van vroeger en beginnen te praten. Tjeerd wilt alsnog opzoek naar de mensen die hem bestolen hadden en gaat naar het huis waar de personen zijn en ziet dat er een feest aan de gang is dat betaald is van het geld van de bestolen oude man. Daar heeft ook Etta ruzie met haar man en beland Etta uiteindelijk met Boelie in bed. Ook voelt mees zich voor het eerst echt gelukkig.

Recensie
Het leven is verrukkulluk heeft een aantrekkelijke titel alleen het verhaal is een van de slechtste verhalen die ik ooit heb gelezen. Het ging niet goed samen, het was niet interessant noch spannend noch leerzaam. Het is me nog steeds niet duidelijk wat nu de clue van het verhaal was, ook werden er vaak nieuwe karakters geïntroduceerd die totaal onnodig waren voor het verhaal. Ik zou niet kunnen vertellen wat het thema van dit boek was aangezien ik die niet door heb.

Ik ben blij dat ik het boek uit heb en zal dan ook aan niemand aanraden dit boek te lezen. Dit is waarschijnlijk het slechte boek dat ik ooit gelezen heb.

Recensie De Grot

Titel: De Grot
Auteur: Tim Krabbé
Uitgeverij: Prometheus
Eerste druk: 1984
Genre: Misdaadroman, Psychologische roman
Pagina’s: 98

Samenvatting
Egon Wachter is een drugsdealer, en het verhaal begint in Ratanakiri waar hij een koffer vol drugs wegbrengt naar een vrouw. Het verhaal gaat verder al Egon 14 jaar is. Hij is op een jeugdkamp in de ardennen en ontmoet daar Axel van de Graaf. Ze raken bevriend. Nadat hij Axel jaren later weer tegenkomt is Axel op het verkeerde pad terecht geraakt. Ze houden nog regelmatig contact. Egon wordt aardrijkskunde leraar en wilt op een expeditie naar Brazilië. Echter heeft hij hier 40000 gulden voor nodig, hij besluit koerier voor Axel te worden om aan dit geld te komen. In een volgend hoofdstuk word er geschreven over twee doden personen, een van hen is Egon de ander is onbekend. Er wordt in het 4e hoofdstuk een nieuw persoon geïntroduceerd namelijk Marcie. Marcie heeft een winkeltje in edelstenen en mineralen, deze gaat na drie jaar falliet. Marcie verdwijnt spoorloos en ondanks dat in het boek niet wordt beschreven wat er met haar is gebeurd is dit wel duidelijk; zei is de drugskoerier aan wie Egon de drugs moest leveren en is dus ook vermoord. Marcie haar echte naam was Marjoke, zei was ook op het Ardennenkamp en zo kent zei Axel ook. In het laatste hoofdstuk speelt zich weer af in het ardennenkamp. Hier willen Marjoke en Egon samen praten, echter stopte Axel dit door een ander meisje naar voren te duwen. De twist van dit verhaal is dat Axel dit niet had gedaan, Marjoke en Axel het dan waarschijnlijk goed hadden gevonden aangezien ze beiden van edelstenen hielden en dan hadden ze in plaats van samen dood te gaan.

Recensie
In het begin toen ik het boek ging lezen werd ik niet meteen meegenomen in het verhaal en was het allemaal redelijk onduidelijk alleen naarmate ik verder ging lezen werden veer zaken duidelijker en kwam ik ook meteen een stuk meer in het verhaal. De sfeer die in het boek werd gecreëerd kwam goed naar voren en de manier van schrijven zorgde er voor dat het snel en fijn weg las. Door het verhaal niet in chronologische volgorde te vertellen en pas op het eind alle zaken op zijn plaats te laten vallen had het boek ook een ‘spannend’ element. Toen ik van te voren recensies had gelezen zei men dat er een aardige plottwist in zat, hij zat er inderdaad in; op het laatst alleen hij was wel redelijk voorspelbaar.

Dit boek was niet slecht, maar ook niet goed. Een tweede keer lezen zal er zeker niet inzitten en het verhaal was oké alleen ook redelijk magertjes. Door de volgorde waarop het verhaal geschreven was verdient het boek een 6 alleen het verhaal ansich had van mij een 4.5 gekregen. Het boek is een aanrader als je een scholier bent die per se een boek moet kiezen van ‘lezen voor de lijst’ alleen in je eigen tijd heb je genoeg boeken die veel diepgaander zijn en een beter verhaal hebben.

Recensie Warenar

Titel: Warenar
Auteur:
Hooft, P.C.
Uitgeverij: Cornelis Lodowijcksen vander Plassen
Eerste druk: 1617
Genre: Blijspel
Pagina’s: 96

Samenvatting
Warenar heeft een neurotisch karakter, hij is tijdens zijn hele leven al erg zuinig en spaart een pot goud die hij erg bang is te verliezen. Warenar heeft een dochter genaamd met de naam Kleartje. Kleartje moet trouwen met de buurman van Warenar (Rijckert). Warenar is hier blij mee omdat Rijckert erg rijk is en hoopt op deze manier nog meer geld binnen te harken. Rijckert stuurt de knecht Lekker naar Warenar om te helpen met het voorbereiden van de bruiloft. Echter is Klaertje al zwanger van Ritsert en Ritsert besluit dit tegen Warenar te vertellen en vraagt of hij kan trouwen met Klaertje. Rijckert en Warenar vinden dit goed en er word dus besloten dar Ritsert gaat trouwen met Klaertje.

Eerder had Rijckert Lekker naar Warenar gestuurd als bediende om te helpen om de bruiloft voor te bereiden.  Warenar vertrouwt lekker niet en denkt dat hij de pot met goud wilde stelen. Hij is zo angstig hiervoor dat hij de pot goud verstopt bij het kerkhof, Lekker ziet dit en besluit de pot met goud te stelen. Ritsert ontdenkt dit en dwingt lekker hem terug te geven aan Warenar. Als dank geeft Warenar de pot goud weg als huwlijks cadeau aan Ritsert en Klaertje.

Recensie
Warenar is het eerste boek wat ik gelezen heb dat geschreven is in de vorm van een toneelstuk en was dan ook als het aan mij ligt de laatste keer. Het leest niet fijn, iets wat geschreven is voor een toneelstuk hoort ook als een toneelstuk opgevoerd te worden niet als een boek. Daarnaast is het ook nog is in rijm geschreven iets wat voor mij niet gehoeven had. Het voegde niks extra’s toe aan het verhaal. Het verhaal zelf vond ik mager en simpel, ik had geen enkel moment dat ik door wilde lezen, eerder wilde ik het ‘boek’ weg leggen en het liefst niet meer openen. Het verhaal wat geen diepte had en ook op geen enkele manier uniek of inspirerend zou een komedie moeten voorstellen, echter heb ik geen enkel moment gehad in het boek waarbij ik überhaupt een lach op me gezicht kreeg. Dit kan wellicht liggen aan het feit dat het middeleeuwse humor is.

Ik zou het boek aan niemand aanraden, ook niet als je de middeleeuwen interessant vind. Het kan er aan liggen dat het boek geschreven is voor de middeleeuwen en dat ze het toen een goed boek vinden, dan ben ik in elk geval blij dat ik niet in de middeleeuwen leefde.